Znam tylko jeden Kościół, Kościół zawsze ten sam, Kościół Jezusa Chrystusa, Kościół Apostołów, którego historia jest z pewnością burzliwa, ale który odnawia się tylko po to, by pozostać sobą.

Jeśli wierzymy, że chrześcijaństwo opiera się na tym, iż w „pełni czasu” Bóg wszedł w ludzką historię jako prawdziwy człowiek, działający w niej ludzki podmiot, to dzieje tego człowieka mają fundamentalne znaczenie dla zrozumienia chrześcijaństwa.

Kardynał Wyszyński wybrał na centrum obchodów tysiąclecia chrztu Polski Jasną Górę, a nie na przykład Gniezno czy Poznań. Co czyni z tego miejsca duchową stolicę Polaków? Ośrodek kultu w tym miejscu powstał w latach 80. XIV wieku, kiedy trafił tu wizerunek Matki Bożej, pierwotnie czczony we Lwowie. Opiekę nad nim objęli paulini, tym jednak, co mnie zadziwiło, są prawie równoległe z utworzeniem sanktuarium narodziny intensywnego ruchu pielgrzymkowego, i to dynamicznego.

Większości dawnych krakowskich cmentarzy dziś już nie ma. Większości zwyczajów związanych z pochówkiem dziś już się nie praktykuje. Rzadko w pogrzebie bierze udział całe miasto. A jeszcze 200 lat temu było to na porządku dziennym. Mało kto wie, że przechodząc przez plac Wszystkich Świętych lub plac Szczepański w Krakowie, stąpamy po grobach krakowian...

Historycy Kościoła mówią o jezuitach, że w nowożytnym Kościele nic albo niewiele działo się bez nich. Jeśli spojrzymy na panoramę wszechstronnej działalności duchowych synów św. Ignacego Loyoli w Rzeczypospolitej, zwłaszcza w czasach nowożytnych, to faktycznie możemy dojść do wniosku, że nie było takich dziedzin życia, w których nie mieliby oni swoich przedstawicieli. Towarzystwo Jezusowe dało Kościołowi wybitnych misjonarzy, kaznodziejów, spowiedników, polemistów, poetów, historyków i filozofów, którzy pozostawili po sobie imponującą spuściznę duchową i materialną.

Mroczna legenda Corleone ciągnie się od wieków niczym ciasne i strome uliczki tego miasta. Krwawiące serce w herbie nie pozwala zapomnieć brutalnej vendetty. Również dzisiaj miasto nie ustrzegło się mafijnych porachunków, a plac ku czci stojących na straży prawa zamordowanych sędziów przypomina niechlubne dzieje tego skrawka sycylijskiej ziemi. Nie sposób uwierzyć, że to harde i burzliwe miejsce wydało na świat zakonnika, któremu brzemię rodzinnych stron nie przeszkodziło w tym, by zostać świętym.

Ktoś, kto znajdzie się w okolicy bazyliki Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie przy ul. Kopernika, widzi majestatyczną świątynię z wysoką wieżą zakończoną promienistym miedzianym sercem z krzyżem na jego szczycie. Wewnątrz świątyni, w prezbiterium, uwagę przykuwa fryz mozaikowy z wizerunkiem Jezusa z odsłoniętym sercem, który gestem otwartych rąk zaprasza wszystkich do siebie. Zbawiciel ukazany został w otoczeniu adorujących Go polskich świętych i przedstawicieli narodu. Krańce fryzu zamykają mozaiki z kadzielnicami, z których unosi się do tronu Bożej chwały biały, wonny dym – symbol modlitwy Kościoła.

Czy świat jest pozbawiony Boga? Nie, raczej zanurzony jest w Jego łasce. Ten spór teologiczny ma bardzo poważne konsekwencje. Łacińskie określenie w tytule tego tekstu jest skróconą nazwą pewnego sporu teologicznego. Chciałbym tu bowiem pokrótce przedstawić długi rozdział w historii sporu o wzajemną relację natury i łaski, w którym główną rolę odgrywa pojęcie natura pura.  

W historii Izraela – opisanej w Biblii – pojawiają się postacie, które wyróżniają się nie tylko swoimi rządami politycznymi, ale także głęboką wiarą i staraniami o jedność religijną. Jozjasz, król Judy, jest jednym z najbardziej fascynujących przykładów takiego przywódcy. Jego młody wiek w chwili objęcia tronu i trudna sytuacja polityczna Izraela po powrocie z niewoli babilońskiej czynią go postacią wyjątkową. Jednak nie tylko jego umiejętności polityczne sprawiły, że stał się godny zapamiętania, lecz również głęboka wiara i zobowiązanie do jedności religijnej poprzez pielgrzymowanie.

Nie da się w XVIII w. oddzielić Kościoła od tego, co działo się w Rzeczypospolitej. Polak był na każdym niemal kroku integralnie związany z Kościołem i religią. Dlatego uchwalenie Konstytucji 3 maja zwieńczyły uroczystości kościelne.   O tym co Konstytucja mówi o Kościele oraz tym, czy rzeczywiście była ona polską rewolucją z Zofią Zielińską, emerytowaną profesorką Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, rozmawia Ewelina Steczkowska